• Black Twitter Icon
  • Black Instagram Icon
  • Black YouTube Icon

© 2019 by Psikolog Umut Vera Tuna.

  • umut vera tuna

Gelişim basamakları ve Ramazan

En son güncellendiği tarih: Oca 21


Erken çocukluk dönemde (0-6 yaş), mantık henüz oturmamış, tek boyutlu ve sonuç odaklı düşünce hâkimdir. Örneğin; 5 yaşında bir çocuğa; “Ayşe makasla annesine sürpriz yaparken yanlışlıkla elbisesinin büyük bir kısmını kesti. Fatma annesi yokken makasla oynadı ve elbisesinin ufak bir kısmını kesti.”

“Hangisi daha yaramaz?” diye sorarsanız, Ayşe cevabını duyarsınız. Çünkü Ayşe sonuç olarak daha çok zarar vermiştir. Çocuk, Ayşe’nin iyi niyetli olduğunu daha sonraki yaşlarda idrak eder.

İdrakin bu şekilde sınırlı olması, dini kavram anlayışını da sınırlar. Bu yaş grubu, Allah’ın insandan farklı olduğunu bilse de onlar için Allah, Süperman gibi üstün güçleri olan bir varlıktan öteye geçmez. Görünen nesneler hakkında fikir yürütmek 7 yaşında başlasa da, görünmeyen kavram ve düşüncelerin çok boyutlu değerlendirilmesi 12 yaşında başlar. Dinin, buluğ yaş dediği dönemin de ortalama aynı yaşa tekabül etmesi bu minvalde önemli- Elbette bu, 12 yaşına kadar çocuğa dini bir şey yapmayın demek değil. Bir araştırma, dinin pratik edildiği bir ortamda büyüyen çocukların, mantık dönemine girildiğinde Allah’ı tasvir ederken daha zengin ifadeler kullandıklarını gösterir. Dini söz ile değil, hal ile yaşamak, küçük çocuklara daha çok tesir eder.

DİN GÜZEL AHLAKTIR

Din hususiyle erken çocukluk döneminde güzel ahlak olarak öğretilmeli. O yaşlarda, idrak etmesi mümkün olmayan kavramları öğretmektense, görülebilen somut motivasyon kaynakları oluşturmak gerek.İyiliğe teşvik ederken, Allah rızası ve sevap yerine, ebeveynin gülümsemesi somut bir onay olduğundan daha çok teşvik eder. Hem önce evrensel ahlak temeli atılırsa, çocuğun ibadet şuurunu o temele kat olarak çıkması daha kolay ve uzun ömürlü olur.

Küçük çocuklara israf, kanaat, iktisat kavramları somut olarak öğretilmeden, ezberletilen yemek duası çok bir anlam ifade etmez. Özellikle, kişilik gelişiminin % 90’ının 0-6 yaş döneminde tamamlandığını baz alırsak, bu dönemde dindar çocuktan ziyade kişiliği sağlam çocuk yetiştirmek daha realistik bir hedef olacaktır.

RAMAZAN BİR FIRSAT

Ramazanı çocuklara sevdirmek için de bu gelişim basamakları dikkate alınmalıdır. Bediüzzaman, orucun rububiyete, hayat-ı içtimaiye, hayat-ı şahsiyesine, nefse ve şükre bakan pek çok hikmetlerini anlatır. Çocuğa Ramazan’ın önemini anlatırken, bu hikmetler içinden gözlemlenmesi en mümkün olan hayat-ı içtimaiye üzerinde durulmalı. Henüz nefis, şükür gibi kavramları idrak edemeyen çocuk için, kendinden daha fakir olana yardım etmek ve o kişinin mutluluğunu görmek daha somuttur.

Kişilik gelişiminin büyük ölçüde tamamlandığı bu dönemde, ihtiyaç sahiplerine farkındalıklı kişiliği sağlam çocuklar yetiştirmek için Ramazan çok güzel bir fırsat. 0-6 yaş, egosantrik (benmerkezci) bir dönem olduğu için çocuk ebeveyni takliden oruca niyetlense de, sonrasında acıktım diye orucunu bozabilir. 7-12 yaş ise, benlik duygusu, irade, özsaygı gibi değerlerin inşa edildiği bir dönem olduğundan, oruç tutmak hususiyle irade kazanımı açısından oldukça faydalıdır.

Kâinatta pekçok olay aşamalı olarak cereyan eder. Tohumun meyveye, gençliğin ihtiyarlığa inkılabı, embriyo safhaları ve mevsim sayfaları bunlara örnektir. Bu tekâmül prensibi, çocuk eğitiminde de temel bir düsturdur.

Bebeğin beslenmesi fiziksel gelişime; çocuktaki din konsepti de, zihinsel, duygusal, kişilik ve ahlaki gelişimlere bağlı olarak tedricen gelişir. Nasıl ki, sadece emme refleksi olan bebeğe, çiğneme becerisi gerektiren gıdalar verildiğinde bebek boğulur, öyle de zihni gelişime paralel olarak verilmeyen dini eğitimi de çocuk sindiremez.


126 görüntüleme